Bir kişi haksızlığa uğradığını düşündüğünde ilk refleksi, yaşadığı her şeyi ayrıntısıyla anlatmak ve aklına gelen bütün suç maddelerini dilekçeye yazmaktır. Oysa ceza soruşturmasının dili öfke değil, olgudur.
Suç duyurusu veya şikâyet, Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluğa sözlü veya yazılı biçimde yapılabilir. Başvurunun avukat tarafından hazırlanması zorunlu değildir. Fakat olayın kim tarafından, ne zaman, nerede ve nasıl gerçekleştirildiği mümkün olduğunca açık anlatılmalıdır.
İyi bir başvurunun beş parçası
Etkili bir başvuru genellikle şu bölümlerden oluşur:
- Olayların tarih sırasına göre kısa anlatımı
- Şüphelinin bilinen kimlik ve iletişim bilgileri
- Başvurucunun elindeki deliller
- Savcılıktan araştırılması istenen deliller
- Açık ve ölçülü sonuç talebi
Mesaj kayıtları, banka hareketleri, sözleşmeler, kamera bilgisi, tanık isimleri veya ekran görüntüleri varsa düzenli biçimde sunulmalıdır. Dijital delillerde yalnız kırpılmış görüntülere güvenmek yerine tarih, kullanıcı adı, bağlantı ve mümkünse asıl kayıt korunmalıdır.
Başvurucu olayın hukuki adını yanlış koyabilir. Savcılık, dilekçedeki suç adıyla bağlı değildir. Bu nedenle birbirinden ilgisiz çok sayıda kanun maddesi sıralamak dosyayı güçlendirmez. Önemli olan araştırılabilir olay ve doğrulanabilir delil sunmaktır.
Her haksızlık suç değildir
Ödenmeyen borç, yerine getirilmeyen sözleşme veya başarısız ticari ilişki tek başına dolandırıcılık oluşturmaz. Ceza hukukunu alacak tahsil aracı olarak kullanmak sonuçsuz kalabileceği gibi, bilerek gerçek dışı isnatta bulunulması hâlinde başvurucu bakımından da hukuki risk doğurabilir.
Bilmediğimiz bir hususu kesin gerçek gibi yazmamak, hakaret içeren ifadelerden kaçınmak ve belge üzerinde değişiklik yapmamak gerekir. "Cezalandırılsın" demeden önce hangi olayın araştırılmasını istediğimizi açıkça göstermek daha değerlidir.
Süre ve takip
Bazı suçların soruşturulması mağdurun şikâyetine bağlıdır. Bu suçlarda genel olarak fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren altı aylık şikâyet süresi gündeme gelebilir. Ancak her suç şikâyete bağlı değildir; özel kanunlarda farklı süre ve başvuru usulleri bulunabilir.
Başvuru yapıldıktan sonra soruşturma numarası alınmalı, yeni deliller aynı dosyaya sunulmalı ve adres değişiklikleri bildirilmelidir. Savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verirse kararın tebliği ve itiraz süresi ayrıca takip edilmelidir.
Etkili suç duyurusu en kalın dosya değildir. Savcının önüne cevaplanabilir sorular ve ulaşılabilir deliller koyan dosyadır.
Hukuki Not: İhbar ve şikâyet usulü CMK m.158'de, şikâyetin genel koşulları TCK m.73'te düzenlenir. Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz ve süreler somut kararın tebliğine göre ayrıca değerlendirilmelidir. Yazı genel bilgilendirme niteliğindedir.