Kamu görevlileri toplu sözleşme dönemine çoğu zaman aynı sahneyle giriyor: Sendikalar taleplerini açıklıyor, yüksek oranlar konuşuluyor, görüşmeler sıkışıyor ve sonunda geniş bir çalışan kitlesi sonucu kendi kararından çok kendisine bildirilen bir rakam olarak öğreniyor.
Her defasında yalnız oranları tartışmak, sistemin yapısal sorunlarını görünmez kılıyor.
Talep nasıl hazırlanıyor?
Güçlü pazarlık, yüksek rakam söylemekle başlamaz. Talebin hangi enflasyon tahminine, satın alma gücü kaybına, kira ve gıda maliyetine, benzer meslek gruplarının ücretine ve kamu bütçesine dayandığını göstermek gerekir.
Toplu sözleşme dosyaları, üyelerin yaşadığı sorunları sınıflandıran saha araştırmaları ve farklı tekliflerin mali etkisini hesaplayan çalışmalarla hazırlanmalıdır. Veri yoksa taraflar birbirlerine oran söyler; fakat hangi çözümün neden gerekli olduğunu topluma anlatamaz.
Enflasyon farkı zam değildir
Kamuoyunda en sık karışan kavramlardan biri enflasyon farkıdır. Gerçekleşen enflasyonun belirlenen artışı aşan kısmının sonradan telafi edilmesi, çalışanı kendiliğinden refaha ulaştırmaz. Çoğu zaman yalnız geçmiş kaybın gecikmeli ve kısmi karşılanmasıdır.
Bu nedenle toplu sözleşme hedefi, yalnız tahmin edilen enflasyona yakın oran almak olmamalıdır. Refah payı, taban ücret, düşük maaşlı grupların korunması ve dönem içinde satın alma gücünü koruyacak mekanizmalar ayrıca tartışılmalıdır.
Uyuşmazlık mekanizması
Anlaşma sağlanamadığında sürecin Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna taşınması, kurulun yapısını toplu pazarlığın merkezine yerleştirir. Son sözü söyleyen mekanizmanın bağımsızlığı, taraflar arasındaki denge ve kararın gerekçesi güven bakımından belirleyicidir.
Kurul kararı kesin olduğunda şeffaflık daha da önemli hâle gelir. Hangi talebin hangi ekonomik veya hukuki gerekçeyle reddedildiği açıkça görülebilmelidir.
Üye sonucu yalnız ekrandan öğrenmemeli
Toplu sözleşme süreci birkaç yöneticinin yürüttüğü teknik görüşme olarak kalmamalıdır. Üyeye teklif öncesinde danışılmalı, görüşme boyunca düzenli bilgi verilmeli ve sonuç sonrasında açık hesap sunulmalıdır.
Aynı sonucu almamızın nedeni yalnız masadaki kişilerin becerisi veya beceriksizliği değildir. Veri üretmeyen hazırlık, zayıf katılım ve dengesiz uyuşmazlık mekanizması bir araya geldiğinde sonuç değişmemektedir.
Masaya daha yüksek ses değil, daha güçlü dosya ve daha demokratik yetki götürmeliyiz.
Hukuki Not: Kamu görevlilerinin toplu sözleşme hakkı Anayasa m.53 ve 4688 sayılı Kanun'da düzenlenir. Kamu Görevlileri Hakem Kurulunun oluşumu, başvuru süreci ve kararlarının niteliği Kanun'un ilgili hükümleri kapsamında değerlendirilir.