Ceza soruşturmasında suçtan elde edildiği veya müsadereye konu olabileceği düşünülen malvarlığı değerlerine el konulabilir. Bu yetki suç gelirinin kaçırılmasını önlemek bakımından önemlidir. Ancak gerekli olması, sınırsız uygulanabileceği anlamına gelmez.
El koyma ceza değildir. Henüz hakkında kesin hüküm bulunmayan kişinin mülkiyet alanına yönelen geçici bir koruma tedbiridir.
Mal ile suçlama arasında bağ
Bir kişinin soruşturmada şüpheli olması, sahip olduğu her malın suçla bağlantılı kabul edilmesi için yeterli değildir. Hesap, taşınmaz veya alacak ile isnat edilen fiil arasında somut ilişki gösterilmelidir.
Soruşturulan şirket kurulmadan önce edinilmiş bir taşınmazın veya kaynağı maaş ve emeklilik ödemeleriyle görülebilen hesabın neden tedbir altında tutulduğu ayrıca açıklanmalıdır. "Mevcut delil durumu" şeklindeki genel ifade, ağır mülkiyet müdahalesini tek başına gerekçelendirmez.
Üçüncü kişilerin hakları da korunmalıdır. Eş, ortak veya ticari ilişki içindeki kişinin malvarlığı, yalnız şüpheliyle bağlantısı bulunduğu için otomatik biçimde suç geliri sayılamaz.
Ekonomik hayatın bütünü
Tedbirin kapsamı, araştırılan değer ve muhtemel müsadere amacıyla makul ilişki içinde olmalıdır. Bütün banka hesaplarını ve taşınmazları aynı anda donduran karar; kişinin kirasını, temel ihtiyaçlarını veya savunma giderini karşılayamamasına yol açabilir.
Bu durumda tedbir, gelecekteki müsadereyi koruyan araç olmaktan çıkıp fiilî cezaya dönüşme riski taşır. Belirli tutarla sınırlama, bazı hesapların serbest bırakılması veya hayatın sürdürülmesine yetecek kısmın ayrılması gibi daha dar seçenekler incelenmelidir.
Başlangıçtaki gerekçe sonsuza kadar yetmez
Soruşturmanın başında haklı görülen el koyma, deliller toplandıkça dayanağını kaybedebilir. Malın meşru kaynağı belgelendiğinde, bilirkişi incelemesi tamamlandığında veya tedbirin amacı başka yolla sağlanabildiğinde karar yeniden değerlendirilmelidir.
"Soruşturma devam ediyor" sözü tek başına yıllarca süren müdahaleye yeterli gerekçe değildir. Suç gelirleriyle mücadele ile mülkiyet hakkını koruma yükümlülüğü birlikte yerine getirilmelidir.
Hukuki Not: El koymanın türüne göre CMK m.123 ve devamı ile taşınmaz, hak ve alacaklara el koymaya ilişkin m.128; Anayasa m.35 ve AİHS Ek 1 No.lu Protokol m.1 gündeme gelir. Yetkili merci, rapor şartı, kapsam ve itiraz yolu somut tedbire göre ayrıca incelenmelidir.